In Verbinding met jezelf en de ander: Ontdek en heel je overlevingsdelen

Heb je weleens het gevoel dat je steeds vastloopt, dat je uit verbinding gaat met jezelf of in relaties? Dat je ofwel hard je best doet om de ander dichtbij te houden, of juist muren optrekt om jezelf te beschermen? Lijkt het soms alsof een deel van jezelf het met momenten over neemt en de keuzes voor je maakt? Voel je een innerlijk conflict? Er is een deel van je wat wel stappen wil maken, patronen wil doorbreken en er is een deel wat je tegen houdt. Vaak hebben de delen die je nu in de weg gaan zitten een functie: overleven.

Wat zijn overlevingsdelen?

Als kind ben je volledig afhankelijk van je ouders of verzorgers. In een veilige omgeving leer je dat je emoties er mogen zijn, dat je troost vindt bij een ander en dat je veilig bent in verbinding. Maar als je opgroeit in een omgeving waarin je je vaak onveilig of afgewezen voelde, leer je al vroeg dat je jezelf moet beschermen. En dat doe je onbewust door delen in jezelf te creëren die je helpen overleven.

Deze overlevingsdelen treden op wanneer je je kwetsbaar voelt en proberen je te behoeden voor pijn. Misschien herken je een paar van deze veelvoorkomende strategieën:

• De pleaser: Doet alles om anderen tevreden te houden, uit angst om verlaten te worden.

• De vermijder: Houdt afstand in relaties of vermijdt bepaalde situaties om niet gekwetst te worden.

• De perfectionist: Probeert alles onder controle te houden en kritiek te vermijden.

  
  

Misschien heb je ook nog wel andere delen ontwikkeld. Wat ooit begon als een slimme manier om jezelf te beschermen, kan in je volwassen leven zorgen voor terugkerende patronen. Je verlangt naar verbinding, maar je overlevingsdelen duwen diezelfde verbinding onbewust steeds weer weg.

Praktijkvoorbeeldje vanuit een sessie

Sanne (32) kwam bij me met een terugkerend probleem: in het contact met haar partner werd ze steeds zo snel boos. Ze wilde dit helemaal niet, maar het leek wel alsof het sterker was dan zijzelf. Samen gingen we aan de slag. Tijdens de sessies ontdekte Sanne een deel in zichzelf dat ze ‘De Aanvaller’ noemde. Dit deel nam het steeds van haar over als ze zich gekwetst of afgewezen voelde. Toen we dieper ingingen op haar verleden, bleek dat dit deel rond haar zevende levensjaar was ontstaan. Op school werd ze flink gepest, en ‘De Aanvaller’ hielp haar destijds om van zich af te bijten en zichzelf te beschermen.

In therapie hielpen we Sanne om die oude pijn te doorvoelen en los te laten. Ze besefte hoeveel dit deel voor haar had betekend en kon het bedanken. Maar ze besloot ook dat het tijd was voor een nieuwe rol: voortaan zou ze op een rustige manier voor zichzelf opkomen, zonder direct in de aanval te schieten. Daar bleef het niet bij. Er kwam nog een ander deel naar voren: het Verlangende Deel — een zachte, kwetsbare kant van haar die verlangde naar verbinding, geborgenheid en intimiteit. Tot nu toe had ‘De Aanvaller’ die kant steeds overschaduwd, waardoor Sanne zich vaak emotioneel afsluitend opstelde naar haar partner. Nu kreeg het Verlangende Deel eindelijk de ruimte.

Een paar weken later ontving ik een appje van Sanne. Ze was net terug van een weekje weg met haar partner, en beiden vonden dat het de fijnste week samen was die ze ooit hadden gehad. Wat een cadeau, voor haar én voor hun relatie!

Delen in relatietherapie

Een van de methoden die we gebruiken vanuit Transactionele Analyse (TA). TA helpt je om je innerlijke dynamiek te ontrafelen door te kijken naar drie ‘Ego States’ die in iedereen aanwezig zijn:

• 👨‍👩‍👧 De Ouder: Dit deel heeft alle boodschappen en gedragingen van je ouders overgenomen. Het kan zorgzaam en liefdevol zijn, maar ook streng, oordelend of controlerend.

• 🧍 De Volwassene: Het rationele deel dat feiten analyseert en objectief blijft. Het is kalm en zoekt oplossingen.

• 👶 Het Kind: Hier liggen je spontane emoties, behoeften en angsten opgeslagen. Dit deel zoekt liefde, bevestiging en veiligheid.

Wanneer je in conflict raakt met je partner, zijn het vaak deze delen die onbewust met elkaar in gesprek gaan — en dat kan flink botsen. Stel, je partner komt laat thuis zonder iets te laten weten. Dit kan bij jou verschillende reacties oproepen:

• 👨‍👩‍👧 De Ouder: “Jij bent altijd zo onverantwoordelijk! Kun je niet even iets laten weten?” (kritisch, controlerend)

• 👶 Het Kind: “Waarom laat je me hier in de steek? Geef je wel om me?” (angstig, behoeftig)

• 🧍De Volwassene: “Ik merkte dat ik me zorgen maakte toen je laat was. Kun je me volgende keer iets laten weten?” (begripvol, verbindend)

In relatietherapie onderzoeken we samen in welke van deze rollen jullie verzeild raken in discussies. Jullie leren deze rollen herkennen, zodat je bewuster kunt reageren. In plaats van dat je Ouder de controle overneemt en de ander verwijten maakt, of je Kind zich afsluit uit angst voor afwijzing, kun je leren je Volwassene meer ruimte te geven. Zo ontstaat er ruimte voor echte communicatie, zonder de oude pijn of patronen die je relatie in de weg staan.

Wat levert het werken met delen op?

Door te werken met de delen in jezelf kun je:

✅ Bewust worden van je automatische reacties en waarom je doet wat je doet.

✅ Gezondere communicatie ontwikkelen door de volwassene vaker aan het woord te laten.

✅ Verbinding creëren zonder dat je overlevingsdelen het overnemen.

✅ Oude pijn helen door je kindsdeel te leren troosten, in plaats van het weg te drukken.

Relaties zijn spiegels. Ze laten ons vaak de delen zien die nog pijn doen. Door deze delen te omarmen en te helen, ontstaat er ruimte voor een diepere verbinding — met jezelf én met je partner.

Wil jij ook aan de slag en in verbinding tot bloei komen? Individueel of samen met je partner? Plan een afspraak!